Đoạn clip ghi lại cảnh một học sinh lớp 7 giật lại đồ bị tịch thu, rồi ép đầu cô giáo xuống bàn khiến dư luận sửng sốt. Trẻ vị thành niên, ở tuổi 13 – cái tuổi lẽ ra chỉ xoay quanh bài tập, bạn bè, và những giấc mơ hồn nhiên – lại xuất hiện một hành vi bùng nổ đến thế.
Tôi nhớ đến bộ phim Biến Cố Tuổi Thành Niên (Adolescence), là bộ phim đã lọt top những series tiếng Anh được xem nhiều nhất trên Netflix. Ở đó, Jamie – một cậu bé cũng 13 tuổi, bước vào vòng xoáy không lối thoát: một vụ án mạng chấn động, những cơn giận bộc phát nghẹt thở, và cả một gia đình buộc phải đối diện sự thật đau đớn.
Bộ phim không sa đà vào hành vi giết người, mà xoáy sâu vào những gì ẩn sau nó: nỗi tự ti, sự bắt nạt, ảnh hưởng từ Internet, và cách gia đình phản ứng trước cú sốc.
Bạo lực học đường, không chỉ là nắm đấm
Khi nói đến bạo lực học đường, chúng ta thường nghĩ ngay đến những cú đánh, những vết thương nhìn thấy được. Nhưng thực tế, bạo lực tinh thần cũng khắc nghiệt không kém: chế giễu, cô lập, bình luận ác ý trên mạng.
Trong phim, Katie, bạn cùng lớp – đã từng dùng biểu tượng cảm xúc trên Instagram để công khai sỉ nhục Jamie về tính nam, về sự quyến rũ của một nam giới. Một hành động tưởng chừng “nhẹ” ấy lại gieo mầm cho sự tự ti: Jamie nhiều lần nói với nhà tâm lý rằng mình “xấu xí”.
Từ đó, cậu dần bị cuốn vào những góc tối trên Internet, nơi tồn tại các quan điểm “độc hại”. Những lời lẽ ấy không chỉ ảnh hưởng đến cách Jamie nhìn người khác, mà còn bóp méo hình ảnh của chính mình.
Thực tế ở Việt Nam, không ít bạn trẻ cũng đang đối diện với điều tương tự: những bình luận chế giễu ngoại hình, lời so sánh cay nghiệt trên mạng xã hội, để rồi mang theo cảm giác tự ti, mặc cảm và giận dữ.
“Ngoan” trong mắt của ba mẹ
Trong xã hội Việt Nam, không ít cha mẹ tin rằng: “Ở nhà con rất ngoan, không cãi lời.” Nhưng sự “ngoan” trong bốn bức tường chưa chắc đã phản ánh đầy đủ thế giới bên trong của trẻ. Nếu từ nhỏ trẻ không được học cách chia sẻ, thì khi lớn lên, những khoảng cách trong giao tiếp sẽ ngày một rộng hơn.
Chúng ta hay than rằng con “không chịu chia sẻ với gia đình”, nhưng ít ai nhận ra: chia sẻ là một kỹ năng cần được rèn từ thuở bé. Nếu cha mẹ không mở đường, không tạo môi trường để con nói thật, thì đến tuổi dậy thì, mọi thứ dễ biến thành im lặng, giận dữ, hoặc hành vi bùng nổ.
Những cơn giận nghẹt thở và sự đối đầu với nhà tâm lý
Cậu học sinh lớp 7 trong clip có thể chỉ là một hành vi bột phát, nhưng nó phản chiếu điều gì đó về cách trẻ học “giận dữ” từ người lớn xung quanh. Trong nhiều gia đình Việt, việc đối diện và điều chỉnh cảm xúc thường bị xem nhẹ, đôi khi thậm chí còn hợp thức hóa: “Giận thì phải quát”, “Bực thì phải đánh để dạy dỗ”.
Trong phim, Jamie cũng bị những cơn giận của chính mình nuốt chửng. Những khoảnh khắc ấy được khắc họa nghẹt thở trong tập 3, khi cậu “đối đầu” với nhà tâm lý Briony (Erin Doherty). Ban đầu, Jamie vòng vo chối bỏ. Nhưng trong nhiều lần mất kiểm soát, cậu như vô tình thừa nhận tội ác – rồi bùng nổ trong cơn giận dữ.
Với góc nhìn của một người làm công việc hỗ trợ tâm lý, tôi thấy cảnh đó vừa ám ảnh vừa thách thức: khi ngồi trước mặt một thiếu niên đang giận dữ tột độ, ta sẽ làm gì để không chỉ thấy hành vi, mà còn nhận ra nỗi sợ, sự cô đơn, và khao khát được thấu hiểu bên dưới?
Tôi đánh giá cao việc thanh tra cảnh sát và nhà tâm lý luôn cố gắng tìm ra “sự thật”, cũng chính là “động cơ thật sự” của vấn đề. Chỉ cần nhìn vào video và các dấu vết để lại có thể kết án ngay lập tức, nhưng họ vẫn đi tìm “sự thật cho hành vi”, chính điều này mới là cơ hội để tháo nút thắt, để giúp cho hành vi đáng tiếc sau này không trở lại.
Ngoài ra trong phim cũng khắc họa một chi tiết sự bùng nổ giận giữ của người bố khi bị những đứa trẻ khác phun sơn lên xe, trong khoảnh khắc đó chúng ta nhìn thấy sự tương đồng của Jamie và bố mình. Luôn là người nhẹ nhàng, hiền dịu trong phần lớn cuộc sống nhưng khi rơi vào tình huống căng thẳng, cảm thấy bản thân bị sỉ nhục sẽ có những hành vi khó lòng kiềm chế. Và thường trẻ con sẽ học được điều này từ cách ứng xử trong gia đình.
Đó chính là sự khác biệt của nghề tâm lý chuyên sâu, đi về gốc và đối diện với vấn đề.
Bài học cho những ai từng bắt nạt
Cô bé Katie trong phim không phải một “nạn nhân hoàn hảo”. Cô bé từng chế giễu Jamie, từng biến cậu thành trò cười. Nhưng điều đau đớn là, chính cô bé lại mất đi cơ hội sống.
Đây là một lời nhắc nhở: bắt nạt không bao giờ chỉ dừng lại ở trò vui. Nó có thể làm biến dạng nhận thức, làm méo mó tâm hồn người khác, và cuối cùng hại cả chính mình.
Tôi ở đây không phải để bảo vệ Jamie, việc bạn bị bắt và vào tù là xứng đáng với hành vi của mình. Tôi viết từ góc nhìn tâm lý, điều tôi hướng đến luôn là bảo vệ nạn nhân. Jamie là nạn nhân bị Katie bạo lực mạng, Katie là nạn nhân bị Jamie tấn công và kết liễu cuộc sống.
Lời nhắc nhở đến những người đang bắt nạt người khác. Nếu bạn từng trêu chọc hay bắt nạt ai đó, hãy nghĩ: liệu sau này bạn có thể trở thành nạn nhân của một “Jamie khác” không? Vòng xoáy tiêu cực sẽ không dừng lại, nó sẽ kéo theo những hệ lụy khác.
Gia đình, vừa là gánh nặng, vừa là nơi duy nhất để trở về
Điều khác biệt của Biến Cố Tuổi Thành Niên là ngay từ đầu, khán giả đã biết hung thủ là Jamie. Vậy mà bộ phim không dừng ở “ai giết”, mà đào sâu vào cuộc sống xoay quanh Jamie: cha mẹ, chị gái, và cả cộng đồng.
“Bố xin lỗi, con trai. Đáng lẽ bố phải làm tốt hơn.”, lời nói của cha Jamie như một tiếng thở dài nặng trĩu. Cha mẹ không giết ai, nhưng họ cũng mang theo gánh nặng: lẽ ra đã có thể làm gì đó khác đi, để ngăn Jamie khỏi bi kịch này. Họ là đấng sinh thành, và họ đau nỗi đau khi con mình phạm tội, và con mình đang làm hại một đứa trẻ khác.
Nhưng họ không chọn bỏ đi, mà quyết định ở lại, cùng nhau đối diện sự thật. Đó là khoảnh khắc bộ phim chạm đến trái tim: một gia đình tan vỡ vẫn cố gắng đứng lên, bởi họ hiểu rằng sai lầm của một đứa trẻ là gánh nặng chung mà tất cả phải chia sẻ.
Với tôi, chi tiết này gợi ra một nỗi lo trong xã hội Việt Nam: chỉ một ngày, khi cuộc sống vẫn yên bình, bạn bỗng nghe tin con mình phạm tội. Bạn không chỉ chịu đựng cú sốc ấy, mà còn nhận về vô số lời chỉ trích, chửi bới từ dư luận. Dù bản thân vẫn nỗ lực sống tử tế, gia đình bạn vẫn bị cuốn vào vòng xoáy phán xét, đó cũng chính là bạo lực mạng.
Thú nhận, bước ngoặt để được “làm người một lần nữa”
Khoảnh khắc Jamie báo với gia đình rằng cậu sẽ thú nhận là một bước ngoặt lớn. Đó không chỉ là sự thừa nhận tội lỗi, mà là bước đầu để đối diện và tìm lại nhân tính.
Điều ấy nhắc chúng ta rằng: không có con đường nào khác ngoài việc tìm ra gốc rễ vấn đề. Chỉ khi hiểu tại sao một đứa trẻ hành động như vậy, mới có cơ hội ngăn chặn bi kịch tái diễn.
Và sự đồng hành của gia đình chính là chiếc cầu nối quan trọng nhất để một con người – dù đã sai lầm – có thể quay trở lại làm người “một lần nữa”.
Trường học cần là nơi an toàn
Cậu bé lớp 7 trong đoạn clip ở Hà Nội và Jamie trên phim, tuy khác hoàn cảnh, nhưng đều cùng độ tuổi 13, cùng thời điểm tâm lý còn non nớt, dễ bùng nổ. Một bên là hành vi giật lại đồ và ép đầu cô giáo, một bên là hành vi giết bạn học.
Hai mức độ khác nhau, nhưng đều phản ánh một thực trạng: nếu trẻ không được hướng dẫn cách kiểm soát cảm xúc, không được lắng nghe và đồng hành từ sớm, thì những bùng phát nhỏ có thể trở thành bi kịch lớn, những bùng nổ nhỏ hôm nay có thể thành hành vi tàn nhẫn ngày mai.
Hỗ trợ tâm lý trong trường học không phải chuyện xa xỉ. Nó là cách để trẻ có người lắng nghe, có nơi để chia sẻ, để không biến tổn thương thành bạo lực.
Thông điệp cho phụ huynh và cộng đồng
Một đứa trẻ bộc phát cơn giận không bao giờ chỉ là chuyện của riêng nó. Đằng sau luôn có gia đình, bạn bè, thầy cô và cả xã hội. Mỗi hành động sai lầm đều kéo theo nhiều trái tim tổn thương.
Điều đẹp đẽ trong phim Biến Cố Tuổi Thành Niên là: dù day dứt và đau khổ, cha mẹ và chị gái Jamie vẫn chọn ở lại bên cậu. Họ hiểu rằng trách nhiệm không chỉ thuộc về một cá nhân, mà cả gia đình phải cùng nhau đối diện. Chính sự ở lại ấy mới mở ra hy vọng để một con người – sau tất cả – có thể quay trở lại làm người “một lần nữa”.
Mỗi chúng ta đều ảnh hưởng đến ai đó, và cũng bị ảnh hưởng bởi ai đó. Hãy để sự ảnh hưởng đó trở thành những điều tốt đẹp. Với phụ huynh Việt Nam, bộ phim và cả sự việc ngoài đời đều nhắc nhở rằng:
- Con cái không tự nhiên biết cách chia sẻ, chúng cần được “học” điều đó từ nhỏ. Nếu không, im lặng có thể biến thành khoảng cách, rồi thành giận dữ.
- Giáo dục giới tính và sự tôn trọng ranh giới là thiết yếu, bởi bạo lực dưới bất kỳ hình thức nào – thể chất, tinh thần hay tình dục – đều để lại hậu quả nặng nề.
- Khi con giận dữ, đừng chỉ quát mắng hay dập tắt, mà hãy cùng con học cách gọi tên cảm xúc. Đó là bài học quan trọng để trẻ biết cách kiểm soát bản thân.
- Và quan trọng hơn hết: khi một đứa trẻ vấp ngã, cả gia đình cũng bị cuốn vào vòng xoáy phán xét. Nhưng đồng thời, chính gia đình cũng có thể là nơi trao cho con cơ hội quay lại, đứng dậy và làm lại.
Người xưa đã dạy “tiên học lễ, hậu học văn”. Việc dạy đạo đức, nhân cách, cách làm người trong những năm đầu đời chính là nền tảng để trẻ tiếp nhận kiến thức và trưởng thành một cách lành mạnh. Nếu bỏ qua phần “lễ”, thì cái “văn” có được cũng chỉ là mảnh ghép thiếu vững chắc.
Từ góc nhìn tâm lý, hành vi sai lầm chỉ là phần nổi của tảng băng. Bên dưới là những nhu cầu chưa được đáp ứng: nhu cầu được yêu thương, được công nhận, được thấu hiểu. Nếu chúng ta biết lắng nghe, biết tìm ra gốc rễ, thì không chỉ một đứa trẻ, mà cả cộng đồng sẽ trở nên an toàn và nhân văn hơn.
👉 Blog Hiền Tâm Lý, nhằm mang tâm lý học đến gần hơn với cuộc sống, giúp chúng ta thấu cảm và đồng hành cùng nhau.
🎥 Nếu bạn muốn lắng nghe chia sẻ gần gũi và dễ hiểu hơn về các chủ đề tâm lý, hãy ghé kênh YouTube Hiền Tâm Lý. Tôi vẫn đang đều đặn làm video để cùng bạn đi qua những câu chuyện về cảm xúc, tổn thương và cách chúng ta đồng hành với nhau. Bạn có thể nhấn theo dõi để không bỏ lỡ video mới.